Bitüm Nedir? Özellikleri, Çeşitleri ve Depolama Yöntemleri
Bitüm, ham petrolün rafinerilerde damıtılması sonucu elde edilen veya doğada doğal olarak da bulunabilen siyah ya da koyu kahverengi tonlarında, yüksek yapışkanlığa (viskoziteye) sahip, su geçirmez hidrokarbon esaslı bir malzemedir. Sıvı haldeki petrolün işlenmesinin ardından kule tabanında kalan yüksek yoğunluklu bu malzeme, esnekliği ve yüksek aderans (yapışma) gücü sayesinde inşaat ve yol yapım sektörünün en kritik yapı taşlarından biridir.
Tarihte ilk kez antik çağlarda, özellikle Mezopotamya bölgesinde su sızdırmazlık ve harç malzemesi olarak kullanılan bitüm; günümüzde gelişen mühendislik teknolojileriyle birlikte otoyol projelerinden çatı yalıtım membranlarına kadar çok geniş bir alanda kullanılmaktadır.
Bitüm Çeşitleri Nelerdir?
Kullanım amacına, iklim koşullarına ve uygulanacak şantiye yüzeyine göre bitüm dört ana sınıfa ayrılır:
1. Saf Bitüm (Penetrasyon Bitümü)
Ham petrolün damıtılmasıyla doğrudan elde edilen saf malzemedir. Yol yapımında sıcak karışım asfalt (BSK) üretiminin ana bağlayıcısıdır. Sertlik ve yumuşama noktası gibi fiziksel kriterlerine (penetrasyon değerlerine) göre sınıflandırılır. Sektörde en çok 50/70, 70/100, 100/150 ve 160/220 penetrasyon sınıflarında ticari olarak satılmaktadır.
2. Bitüm Emülsiyonu
Saf bitümün su, asit ve emülgatör (yüzey aktif madde) ile belirli oranlarda, yüksek devirli bitüm emülsiyon plentleri vasıtasıyla homojenize edilmesiyle üretilir. Sıcak asfalt serilmeden önce yüzeye uygulanan distribütör destekli yapıştırıcı (astar) tabakalarında ve su yalıtım membranlarında sıklıkla tercih edilir. Anyonik ve katyonik olmak üzere iki çeşidi bulunur:
Katyonik Bitüm Emülsiyonu: Agrega ile hızlı reaksiyona girdiği için genellikle yol ve asfalt projelerinde kullanılır.
Anyonik Bitüm Emülsiyonu: Daha yavaş kürlendiği için genellikle bina ve inşaat projelerinin su yalıtım aşamalarında tercih edilir.
3. Katbek (Cut-back) Bitüm
Saf bitümün viskozitesini (akışkanlığını) düşürmek amacıyla içerisine kerosen (gaz yağı) gibi petrol bazlı bir çözücü karıştırılarak elde edilen akışkan bitüm türüdür. Geçmişte bitüm emülsiyonlarının henüz yaygınlaşmadığı dönemlerde yol astarı olarak yoğun şekilde kullanılmıştır. Ancak günümüzde çevreye olan etkileri, yüksek maliyeti ve yangın riski nedeniyle yerini daha güvenli ve ekonomik olan bitüm emülsiyonlarına bırakmıştır.
4. Modifiye Bitüm (PMB)
Saf bitümün ağır trafik yüklerine ve ekstrem hava şartlarına dayanabilmesi için SBS (Stiren-Butadien-Stiren) veya Elvaloy gibi polimer bağlayıcı maddelerle zenginleştirilmiş halidir. Asfalt kaplamaların en üst katmanı olan aşınma tabakasında (özellikle Taş Mastik Asfalt – SMA uygulamalarında) tekerlek izi oluşumunu ve çatlamaları önler. Diğer bir yoğun kullanım alanı ise çatı yalıtımıdır; membran üretiminde kalsit ile modifiye edilen bitüm, yüksek sıcaklık dayanımlı sızdırmazlık kaplamaları sağlar.
Bitüm Satışı Nasıl Yapılır ve Nasıl Taşınır ?
Bitümün tedarik ve lojistik süreçleri, malzemenin fiziksel durumuna (sıvı veya katı oluşuna) göre ikiye ayrılır:
Sıvı Bitüm Tedariği ve Lojistiği
Ülke içi projelerde bitüm genellikle sıvı halde ticarete konu olur. Sıvı bitüm tedariği doğrudan rafinerilerden gerçekleştirilir. Malzemenin akışkanlığını kaybetmemesi için transfer işleminin 110 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda yapılması şarttır. Sıvı bitümün karayolu taşımacılığında, yüksek ısı izolasyonuna sahip özel roley tanklar (bitüm tankerleri) kullanılır. Bu tankerler, malzemenin uzun mesafelerde bile donmadan şantiyeye ulaşmasını sağlar.
Katı Bitüm (Varil & Big Bag) Tedariği
Uluslararası ticarette ve denizaşırı sevkiyatlarda sıvı bitüm taşımak maliyetli ve riskli olduğundan, bitüm soğutularak katı halde ihraç edilir. Katı bitüm, özel Big Bag torbalar veya sac variller içerisinde tır dorselerinde ya da konteynerlerle taşınır.
Kritik Not: Şantiyeye katı halde (varil veya big bag) gelen bitümün asfaltta veya yalıtımda kullanılabilmesi için yeniden sıvı forma getirilmesi gerekir. Bu aşamada yüksek verimli bir bitüm eritme tesisine (drum melter / big bag melter) ihtiyaç duyulmaktadır.
Bitüm Şantiyede Nasıl Depolanır ?
Şantiyeye ulaşan sıvı bitümün veya eritme tesisinden çıkan sıcak malzemenin özelliklerini kaybetmeden, istenen uygulama sıcaklığında muhafaza edilmesi projenin başarısı için hayati önem taşır. Bitümün güvenli ve ısı kaybı olmadan stoklanması bitüm depolama tankları vasıtasıyla sağlanır. Bu tanklar, içerisindeki bitümün donmasını engellemek için kızgın yağ kazanları veya elektrikli ısıtma sistemleri ile entegre çalışır.
En Çok Kullanılan Bitüm Ekipmanları Nelerdir ?
Bitümün ham halden son ürüne dönüşene kadar işlenmesi, taşınması ve depolanması süreçlerinde kullanılan profesyonel mühendislik çözümleri aşağıda listelenmiştir:
Bitüm Depolama Tankı: Sıcak bitümü ısı kaybı olmadan stoklayan dikey veya yatay izoleli tanklar.
Bitüm Eritme Tesisi: Varil veya big bag ambalajlı katı bitümü hızlı ve ekonomik şekilde eriten sistemler.
Bitüm Emülsiyonu Plenti: Yol yapımında astar ve yapıştırıcı olarak kullanılan emülsiyonları üreten tesisler.
Modifiye Bitüm Plenti (PMB): Saf bitüme polimer (SBS) katkısı entegre ederek yüksek mukavemetli asfalt bağlayıcısı üreten sistemler.
Katbek Bitüm Plenti: Çözücü bazlı akışkan bitüm karışımları hazırlayan üniteler.
Bitüm Depolama Havuzu: Çok yüksek tonajlı stoklamalar için yeraltı veya yerüstü havuz çözümleri.
Roley Tank (Bitüm Tankeri): Sıcak bitümü karayolunda güvenle taşıyan izoleli dorseler.
Asfalt Distribütörü: Sıvı bitüm veya emülsiyonu yol yüzeyine homojen şekilde püskürten kamyon üstü ekipmanlar.
Bitüm Ekipmanları ve Tesis Çözümleri İçin Uzman Desteği Alın !
Projelerinizde ihtiyaç duyduğunuz yüksek verimli bitüm eritme tesisleri, kızgın yağ ısıtmalı bitüm depolama tankları veya anahtar teslim bitüm emülsiyon plentleri hakkında teknik detaylara ulaşmak, mühendislik çözümlerimiz için teklif almak isterseniz MBA Plant uzman kadrosuyla hemen iletişime geçebilirsiniz.